Milieu-productdeclaratie (EPD): wat is het en wanneer heeft u het nodig?

Steeds meer bedrijven en overheden willen weten wat de werkelijke milieu-impact is van de producten die zij inkopen of verhandelen. Een milieu-productdeclaratie (EPD) — voluit Environmental Product Declaration — geeft precies die informatie: een gestandaardiseerd, onafhankelijk geverifieerd document dat de milieubelasting van een product over zijn gehele levensduur in kaart brengt.

In dit artikel leest u wat een EPD inhoudt, wanneer u er een nodig heeft, hoe het proces eruitziet en wat de kosten zijn.

Wat is een EPD precies?

Een EPD is gebaseerd op een levenscyclusanalyse (LCA): een methode waarbij alle milieu-impacts van een product worden gemeten, van grondstofwinning tot productie, transport, gebruik en uiteindelijk verwijdering of hergebruik. Dit noemen we de 'cradle-to-grave'-benadering, hoewel ook 'cradle-to-gate' (tot en met de fabriekspoort) en 'cradle-to-cradle' (circulaire lus) gangbaar zijn.

De EPD rapporteert meerdere milieu-indicatoren, waaronder:

• Global Warming Potential (GWP): de bijdrage aan klimaatverandering, uitgedrukt in CO2-equivalenten
• Ozonlaagaantasting
• Fijnstofemissies
• Watergebruik en landgebruik
• Uitputting van abiotische grondstoffen

Belangrijk: een EPD vergelijkt producten niet onderling en geeft geen oordeel over 'goed' of 'slecht'. Het is puur informatief en vergelijkbaar met een voedingswaardentabel op een levensmiddel.

Wanneer heeft u een EPD nodig?

Een EPD is in Nederland niet voor alle bedrijven verplicht, maar de situaties waarin u er een nodig heeft, worden steeds talrijker:

Aanbestedingen en overheidsopdrachten

De Nederlandse overheid hanteert Milieukostenindicatoren (MKI) bij bouwgerelateerde aanbestedingen. Om een MKI-waarde te berekenen, is een EPD of een erkende LCA-dataset vereist. Bouwbedrijven, toeleveranciers van bouwmaterialen en fabrikanten van installaties worden hierdoor steeds vaker verplicht een EPD te overleggen om mee te mogen dingen naar overheidscontracten.

BREEAM- en GPR-certificering van gebouwen

Gebouwen die een BREEAM-NL- of GPR-certificaat willen behalen, scoren punten wanneer toegepaste producten over een EPD beschikken. Architecten en projectontwikkelaars vragen daarom actief om EPD's van hun leveranciers.

Europese duurzaamheidsregelgeving

De EU Product Environmental Footprint (PEF)-regelgeving en de aankomende Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR) zullen voor steeds meer productcategorieën een gestandaardiseerde milieu-voetafdruk verplicht stellen. Een EPD sluit hier nauw op aan en is in veel gevallen een bruikbaar instrument om aan toekomstige rapportageverplichtingen te voldoen.

Vrijwillige transparantie en marktpositie

Ook zonder wettelijke verplichting kiezen bedrijven voor een EPD om zich te onderscheiden. Inkopers in de bouw, industrie en retail wegen milieu-impact steeds zwaarder mee, en een EPD biedt objectief bewijs van uw duurzaamheidsprestaties.

Hoe vraagt u een EPD aan?

Het traject voor het verkrijgen van een EPD verloopt doorgaans in vier stappen:

1. LCA uitvoeren: Een gecertificeerde LCA-expert verzamelt data over uw productieproces, grondstoffen, energieverbruik en logistiek. Dit kan intern of door een gespecialiseerd bureau worden gedaan.
2. EPD-document opstellen: De LCA-resultaten worden omgezet naar een EPD conform een productcategorie-regel (PCR). PCR's zijn sectorspecifieke richtlijnen die bepalen welke indicatoren gerapporteerd worden en hoe.
3. Verificatie door derde partij: Een onafhankelijke verificateur — geaccrediteerd door een EPD-programma-operator — controleert de LCA en het EPD-document.
4. Registratie en publicatie: Na goedkeuring wordt de EPD gepubliceerd in een erkende database, zoals die van IBIBouw (voor de Nederlandse bouw) of het internationale EPD International-platform.

De doorlooptijd bedraagt doorgaans drie tot zes maanden, afhankelijk van de beschikbaarheid van data en de complexiteit van het product.

Kosten en geldigheid

De kosten voor een EPD variëren sterk. Voor een eenvoudig product met goede databeschikbaarheid begint het traject rond de 8.000 euro; voor complexe productgroepen of wanneer eerst uitgebreide dataverzameling nodig is, kan dit oplopen tot 30.000 euro of meer. Een EPD heeft doorgaans een geldigheid van vijf jaar, waarna hervalidatie nodig is.

Veel branches beschikken over branche-EPD's of 'industry average EPD's', waarbij de kosten worden gedeeld over meerdere leden. Dit kan een kostenefficiënte eerste stap zijn voor kleinere bedrijven.

Conclusie: investeer tijdig in uw EPD

De vraag naar EPD's groeit gestaag, gedreven door overheidsbeleid, Europese regelgeving en de toenemende duurzaamheidseisen van inkopers. Wacht u tot een EPD verplicht wordt, dan loopt u het risico opdrachten mis te lopen. Door nu te investeren in een EPD, versterkt u uw marktpositie, voldoet u proactief aan aankomende regelgeving en biedt u uw afnemers de transparantie waarnaar zij zoeken.