Additionaliteit: de meest onderschatte factor bij carbon credits

Additionaliteit is het meest fundamentele — en het meest omstreden — concept in de koolstofmarkt. De definitie klinkt eenvoudig: een koolstofproject is additioneel als de emissiereductie of koolstofopname niet zou hebben plaatsgevonden zonder de inkomsten uit de koolstofmarkt. In de praktijk is dit lastig te bewijzen.

Waarom additionaliteit zo moeilijk aan te tonen is

Om additionaliteit te bewijzen, moet u een contrafactisch scenario construeren: wat zou er met het land, het bos of de energiebron zijn gebeurd als er geen koolstofproject was geweest? Dat scenario is per definitie hypothetisch. En de keuzes die daarin worden gemaakt — hoe hoog is de dreiging van ontbossing? wat is de regulatoire baseline? welke alternatieve activiteiten zijn realistisch? — bepalen in grote mate hoeveel credits een project genereert.

Een project dat een baseline overscant — te hoge ontbossingsdreigingen aanneemt, te lage alternatieven — genereert meer credits dan gerechtvaardigd is. Dit is de kern van de kritiek die in 2023 op een aantal grote REDD+-projecten is geuit.

De financiële additionaliteitstest

Naast de klimatologische additionaliteit is er de financiële additionaliteitstest: is het project financieel haalbaar zonder koolstoffinanciering? Als een project ook zonder credits rendabel is — omdat de houtopbrengst of toerismeinkomsten voldoende zijn — dan is de koolstoffinanciering niet additioneel.

In de praktijk betekent dit dat projecten moeten aantonen dat koolstofinkomsten de doorslaggevende financieringsbron zijn. Dat vereist een solide financieel model dat door een onafhankelijke validator wordt getoetst.

Regulatory surplus

Een derde dimensie: regelgevingsadditionaliteit. Een project is niet additioneel als de geclaimde actie al is vereist door wet- of regelgeving. Als een overheid verplicht stelt dat een bepaald bosgebied behouden moet blijven, levert het beschermen van datzelfde gebied geen additionele klimaatwaarde op.

In landen met sterk wisselend handhavingsniveau is dit complex. Een wet die bestaat maar niet wordt gehandhaafd, creëert een grijs gebied dat registries op verschillende manieren beoordelen.

Hoe ik additionaliteit in de praktijk beoordeel

In mijn werk bij feasibility.earth beoordeel ik projectaanvragen op haalbaarheid, inclusief additionaliteitsonderbouwing. De rode vlaggen die ik het meest zie: baselines die gebaseerd zijn op historische ontbossingsraten zonder analyse van trendbreuken, financiële modellen die koolstofinkomsten als bonus behandelen in plaats van als noodzaak, en projectgebieden die zijn geselecteerd op maximale creditgeneratie in plaats van op werkelijke milieudruk.

Goede additionaliteitsonderbouwing is arbeidsintensief en kostbaar. Maar het is de enige manier om geloofwaardige credits te produceren.