CBAM uitgelegd: de CO₂-grensheffing voor importeurs vanaf 2026

CBAM staat voor Carbon Border Adjustment Mechanism, in het Nederlands het koolstofcorrectiemechanisme aan de grens, of kortweg de CO₂-grensheffing. Het is de Europese regeling waarmee importeurs betalen voor de CO₂-uitstoot die vrijkwam bij de productie van bepaalde goederen buiten de EU. Sinds 1 januari 2026 is CBAM definitief van kracht. Op deze pagina leest u voor wie CBAM geldt, wat importeurs moeten doen, wat het kost en welke wijzigingen eraan komen.

Wat is CBAM?

Europese producenten van staal, cement, aluminium en kunstmest betalen via het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS) voor hun CO₂-uitstoot. Producenten buiten de EU doen dat vaak niet. Zonder correctie zou productie kunnen verschuiven naar landen met minder strenge klimaatregels. Dat heet koolstoflekkage. CBAM voorkomt dat door dezelfde CO₂-prijs te laten gelden voor geïmporteerde goederen.

De wettelijke basis is Verordening (EU) 2023/956. Van oktober 2023 tot en met 2025 liep een overgangsfase waarin importeurs alleen hoefden te rapporteren. Volgens de Europese Commissie geldt sinds 1 januari 2026 het definitieve regime: de CO₂ in de import moet worden betaald.

Voor welke producten geldt CBAM?

CBAM geldt voor zes sectoren:

• cement;
• ijzer en staal;
• aluminium;
• kunstmest;
• waterstof;
• elektriciteit.

Welke producten er precies onder vallen, bepaalt de goederencode (GN-code) in bijlage I van de verordening. Controleer per product de code op de invoeraangifte. Het gaat om de ingebedde emissies: de uitstoot die bij de productie van het product is vrijgekomen.

De 50-tondrempel

Eind 2025 is CBAM vereenvoudigd met Verordening (EU) 2025/2083. De belangrijkste wijziging is een drempel: wie per kalenderjaar in totaal niet meer dan 50 ton (netto massa) aan CBAM-goederen invoert, is vrijgesteld. Volgens de Commissie vallen daardoor ongeveer 182.000 importeurs buiten de regeling, terwijl meer dan 99 procent van de uitstoot gedekt blijft.

Let op drie punten:

• De drempel geldt per importeur en wordt opgeteld over alle CBAM-goederen samen, niet per product.
• Wie de drempel in de loop van het jaar overschrijdt, valt voor alle CBAM-goederen van dat hele kalenderjaar onder de verplichtingen, ook voor de eerste ton.
• De drempel geldt niet voor elektriciteit en waterstof. Volgens de Nederlandse Emissieautoriteit is daar geen ondergrens.

Wat moeten CBAM-importeurs doen?

1. Geautoriseerd CBAM-aangever worden

Alleen een geautoriseerd CBAM-aangever mag CBAM-goederen boven de drempel invoeren. U vraagt die status aan vóórdat u de 50 ton verwacht te overschrijden. In Nederland beslist de NEa over de aanvraag; u dient die in via het Europese CBAM-register met eHerkenning. De NEa heeft volgens de eigen uitleg tot 120 dagen om te beslissen. Wie uiterlijk 31 maart 2026 had aangevraagd, mag tot het besluit voorlopig blijven invoeren. De Douane controleert bij de invoeraangifte of de status er is en geeft goederen zonder die status niet vrij.

Werkt u met een indirecte douanevertegenwoordiger, dan heeft die de status ook nodig.

2. Emissiegegevens verzamelen

U heeft van uw leveranciers de werkelijke uitstoot per product nodig, berekend volgens de Europese methode. Lukt dat niet, dan mag u standaardwaarden gebruiken die de Commissie publiceert. Die bevatten een opslag en leiden volgens de NEa "vaak tot hoge kosten". Werkelijke emissiegegevens moeten worden geverifieerd door een geaccrediteerde verificateur; voor standaardwaarden is geen verificatie nodig.

3. CBAM-certificaten kopen en aanhouden

Voor elke ton ingebedde CO₂ levert u één CBAM-certificaat in. De verkoop van certificaten via een centraal Europees platform begint volgens de Commissie op 1 februari 2027. Vanaf 2027 moet u aan het einde van elk kwartaal certificaten aanhouden voor ten minste 50 procent van de ingebedde emissies die u sinds het begin van het jaar heeft ingevoerd.

4. Jaarlijkse CBAM-aangifte

Elk jaar dient u uiterlijk 30 september een CBAM-aangifte in over het voorgaande jaar, met de ingevoerde hoeveelheden, de ingebedde emissies en de ingeleverde certificaten. De eerste aangifte, over 2026, is uiterlijk 30 september 2027 (NEa-tijdlijn).

Te veel gekochte certificaten kunt u tot 31 oktober laten terugkopen. Certificaten die op 1 juli twee jaar na aankoop nog niet zijn gebruikt, vervallen zonder vergoeding (NEa).

Wat kost CBAM?

De prijs van een CBAM-certificaat volgt de prijs van emissierechten in het EU ETS. In 2026 is dat het gemiddelde van de veilingprijzen per kwartaal; vanaf 2027 per week. De Commissie publiceerde voor 2026:

Een rekenvoorbeeld: een importeur die in het derde kwartaal van 2026 staal invoert met 1.000 ton ingebedde CO₂, heeft daarvoor 1.000 certificaten nodig tegen €82,32: ruim €82.000, vóór correctie voor gratis toewijzing en een eventueel in het land van herkomst betaalde CO₂-prijs. Op het aantal in te leveren certificaten komen twee correcties:

• Gratis toewijzing: Europese producenten krijgen nog een deel van hun emissierechten gratis. Dat deel wordt afgebouwd, en het aantal CBAM-certificaten wordt in hetzelfde tempo verlaagd. Volgens de ETS-richtlijn blijft in 2026 nog 97,5 procent van de gratis toewijzing over, in 2028 90 procent, in 2030 51,5 procent en in 2033 14 procent. Vanaf 2034 is er geen gratis toewijzing meer voor CBAM-sectoren. In de eerste jaren wordt het aantal in te leveren certificaten daardoor flink verlaagd; die korting loopt elk jaar verder af.
• Betaalde CO₂-prijs in het land van herkomst: heeft de producent buiten de EU al een CO₂-prijs betaald, dan kan dat in mindering worden gebracht.

Wat komt er nog aan?

CBAM is nog in beweging. In december 2025 stelde de Commissie voor om CBAM vanaf 2028 uit te breiden naar 180 producten verder in de keten die veel staal of aluminium bevatten, en om ontwijking tegen te gaan. Het Europees Parlement stemde in september 2026 over het voorstel en stuurde het terug naar de commissie voor onderhandelingen met de Raad (Legislative Observatory). Het voorstel is nog niet aangenomen. Daarnaast stelde de Commissie in juli 2026 een herziening van het EU ETS voor die de afbouw van gratis toewijzing zou vertragen; ook dat is nog een voorstel.

CBAM en uw CO₂-aanpak

Ook bedrijven die onder de 50-tondrempel blijven, merken CBAM. Leveranciers van staal, aluminium en cement rekenen de kosten door, en klanten vragen vaker naar de uitstoot van ingekochte materialen. CBAM maakt die uitstoot zichtbaar en geeft haar een prijs. Dat raakt direct uw scope 3, categorie ingekochte goederen. Hoe u die berekent, leest u in scope 3-emissies berekenen en emissiefactoren uitgelegd.

Voor producenten buiten de EU, en voor Europese producenten die met hen concurreren, wordt een lagere uitstoot per ton product een direct kostenvoordeel. Meer over die omschakeling leest u in decarbonisatie uitgelegd. CBAM hoort bij hetzelfde Europese pakket als het emissiehandelssysteem voor gebouwen en wegvervoer; zie ETS2 uitgelegd.

Veelgemaakte fouten

• De drempel per product berekenen. De 50 ton geldt voor alle CBAM-goederen samen. Een importeur die 30 ton staal en 30 ton aluminium invoert, zit erboven.
• Te laat aanvragen. De NEa kan tot 120 dagen nodig hebben voor een besluit. Zonder status geeft de Douane CBAM-goederen boven de drempel niet vrij.
• Blind vertrouwen op standaardwaarden. Ze zijn makkelijk, maar bevatten een opslag. Wie werkelijke, geverifieerde emissiegegevens van de leverancier heeft, betaalt vaak minder.
• Vergeten dat de douanevertegenwoordiger ook telt. Wie via een indirecte vertegenwoordiger invoert, moet nagaan of die de status van geautoriseerd CBAM-aangever heeft.

Checklist voor importeurs

1. Breng in kaart welke ingevoerde goederen een CBAM-code hebben en hoeveel ton u per jaar invoert.
2. Verwacht u boven 50 ton uit te komen, of voert u elektriciteit of waterstof in? Vraag dan de status van geautoriseerd CBAM-aangever aan bij de NEa.
3. Vraag leveranciers om geverifieerde emissiegegevens per product. Leg dat vast in inkoopcontracten.
4. Reken uit wat de certificaten gaan kosten, met de standaardwaarden als bovengrens.
5. Plan de aankoop van certificaten vanaf februari 2027 en de eerste aangifte vóór 30 september 2027.