EPD opstellen: van productdata naar gepubliceerde milieu-productverklaring

De vraag naar Environmental Product Declarations (EPD's) groeit snel. Bouwprojecten die BREEAM-certificering nastreven vragen EPD's op als standaard leverancierseis. De Nederlandse wetgeving voor gebouwgebonden CO2-berekening (MPG/NMD) verplicht fabrikanten van bouwmaterialen om productdata in de Nationale Milieudatabase aan te leveren. En onder de komende Construction Products Regulation op Europees niveau worden EPD's voor meer productcategorieën verplicht. Hoe werkt het EPD-traject precies, en wat kunt u verwachten?

Wat is een EPD?

Een Environmental Product Declaration (EPD) is een gestandaardiseerd document dat de milieu-impact van een product kwantificeert op basis van een levenscyclusanalyse (LCA), conform de normen ISO 14025 en — voor bouwproducten specifiek — EN 15804+A2. Een EPD is geen keurmerk: het beoordeelt niet of een product 'groen genoeg' is. Het is een transparantieinstrument dat vergelijkbare milieu-informatie biedt voor producten in dezelfde categorie, zodat opdrachtgevers en architecten een geïnformeerde keuze kunnen maken.

Stap 1: Product Categorie Regels (PCR) bepalen

Elk EPD wordt opgesteld conform de Product Categorie Regels (PCR) voor de desbetreffende productcategorie. PCR's zijn gestandaardiseerde richtlijnen die bepalen hoe de LCA voor een specifieke productgroep wordt uitgevoerd: welke systeemgrens geldt, welke impactcategorieën worden gerapporteerd, en hoe de functionele eenheid wordt gedefinieerd. Voor bouwproducten in Nederland zijn de PCR's vastgelegd in de Nationale Milieudatabase (NMD); internationaal worden PCR's per productcategorie beheerd door EPD-programma-operators zoals The International EPD System of EPD Norway.

Uw LCA-bureau of EPD-adviseur helpt u bepalen welke PCR van toepassing is en bij welke programma-operator u de EPD het beste kunt registreren, afhankelijk van uw doelmarkt (nationaal of internationaal).

Stap 2: LCA uitvoeren

De kern van elk EPD is een volledige LCA conform ISO 14040/14044. Dit is het meest tijdrovende onderdeel van het traject. U levert productdata aan — materiaalsamenstelling, productiescenario's, verwachte levensduur, afvalscenario's — en het LCA-bureau vertaalt die data naar milieu-impactresultaten in erkende databases (doorgaans ecoinvent gecombineerd met sectorspecifieke data). Doorlooptijd voor de LCA: 6–16 weken, afhankelijk van de complexiteit en de databeschikbaarheid.

Stap 3: External Critical Review

Nadat de LCA is voltooid, is een onafhankelijke external critical review verplicht voor elke gepubliceerde EPD. De reviewer — een geaccrediteerde LCA-expert of een panel van minstens drie deskundigen bij vergelijkende studies — controleert of de LCA is uitgevoerd conform de toepasselijke PCR en ISO-normen, en of de resultaten correct en transparant zijn gerapporteerd. De reviewer mag niet werkzaam zijn bij het bureau dat de LCA heeft uitgevoerd. Doorlooptijd: 3–8 weken.

Stap 4: Registratie bij een EPD-operator

Nadat de critical review is afgerond en de reviewverklaring is ontvangen, wordt de EPD inclusief de onderliggende LCA en de reviewverklaring ingediend bij de EPD-programma-operator. De operator controleert of het dossier compleet is en publiceert de EPD in zijn openbare register. Registratiekosten variëren per operator: de NMD hanteert €500–€2.500 per EPD-kaart; The International EPD System hanteert een vergelijkbare bandbreedte. Doorlooptijd registratie: 2–6 weken.

Totale kosten en doorlooptijd

De totale kosten van een EPD-traject — LCA, critical review en registratie — bedragen doorgaans €6.000–€25.000, afhankelijk van de productcomplexiteit, de beschikbaarheid van data en of u een nieuwe LCA laat uitvoeren of een bestaande studie kunt hergebruiken. De totale doorlooptijd van start tot gepubliceerde EPD bedraagt doorgaans 4–7 maanden. Voor fabrikanten die meerdere EPD's per jaar moeten publiceren, loont het om de LCA-methodiek te standaardiseren zodat de actualisatie van bestaande EPD's (verplicht om de 5 jaar) efficiënter verloopt.

NMD versus International EPD System: wat past bij u?

Voor producten die primair in de Nederlandse bouwsector worden afgezet, is registratie in de Nationale Milieudatabase (NMD) doorgaans de eerste prioriteit: de NMD is de verplichte database voor MPG-berekeningen en wordt breed herkend door Nederlandse opdrachtgevers. Voor producten bestemd voor internationale markten — Duitsland (DGNB), Scandinavië, het Verenigd Koninkrijk (BREEAM) — biedt The International EPD System een bredere acceptatie. Registratie bij beide is mogelijk; de bijbehorende extra kosten zijn doorgaans beperkt als de onderliggende LCA al beschikbaar is.

EPD's en de Green Claims Directive

Met de aankomende Green Claims Directive (verwacht verplicht voor grotere ondernemingen vanaf 2027, MKB later) worden milieuclaims op producten aan strengere eisen onderworpen. Een gepubliceerde EPD is een uitstekende onderbouwing voor claims als 'laagste CO2-voetafdruk in zijn categorie' of 'geproduceerd met X% minder energieverbruik dan het marktsegmentgemiddelde' — mits de claim aantoonbaar volgt uit de EPD-resultaten en de vergelijking methodologisch correct is.

Conclusie

Een EPD-traject kost tijd en geld, maar is voor fabrikanten van bouwproducten en andere producenten die groene claims serieus nemen steeds vaker onvermijdelijk. Begin met het bepalen van de toepasselijke PCR en kies een LCA-bureau met aantoonbare EPD-ervaring in uw sector. De investering betaalt zich terug in markttoegankelijkheid, aanbestedingssuccessen en een onderbouwde duurzaamheidscommunicatie.