Greenwashing herkennen: wanneer is een CO₂-claim misleidend?

Wat is greenwashing bij CO₂-claims?

Greenwashing is het misleidend presenteren van een product, dienst of organisatie als milieuvriendelijker dan feitelijk het geval is. Bij CO₂-claims gaat het concreet om situaties waarin bedrijven beweren CO₂-neutraal, klimaatneutraal of klimaatpositief te zijn, zonder dat dit aantoonbaar en onafhankelijk geverifieerd is — of waarbij de claim een te rooskleurig beeld geeft van de werkelijke milieu-impact.

De ACM-richtlijnen voor duurzaamheidsclaims

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) publiceerde in 2023 de Leidraad Duurzaamheidsclaims. Hierin staan vijf vuistregels:

1. Wees eerlijk en onderbouw uw bewering. U mag alleen claimen wat u kunt bewijzen met betrouwbare, actuele gegevens.
2. Maak claims concreet en specifiek. Vage termen als "eco", "groen" of "CO₂-bewust" zonder toelichting zijn niet toegestaan.
3. Vergelijkingen zijn alleen eerlijk als ze appels-met-appels zijn. U vergelijkt alleen met vergelijkbare producten, niet met oudere versies of een fictieve baseline.
4. Toekomstige intenties zijn geen feiten. "In 2030 CO₂-neutraal" is alleen toegestaan als u een concreet, verifieerbaar plan heeft.
5. Visuele elementen mogen geen onjuiste indruk wekken. Een groene kleur of bladlogo zonder onderbouwing kan misleidend zijn.

De ACM heeft in 2023 en 2024 meerdere onderzoeken geopend naar bedrijven die claims maken als "CO₂-neutraal" of "klimaatneutraal" zonder adequate onderbouwing.

De 7 meest voorkomende vormen van greenwashing bij CO₂

1. "CO₂-neutraal" zonder reductie

Het meest voorkomende probleem: een bedrijf koopt carbon credits om de volledige uitstoot te compenseren, zonder ook maar een begin te maken met daadwerkelijke reductie. Internationale standaarden (GHG Protocol, PAS 2060) vereisen dat compensatie aantoonbaar een tijdelijke brug is terwijl reductie actief wordt nagestreefd — niet een permanente vervanging van reductie.

2. Scope-selectiviteit

Een bedrijf claimt CO₂-neutraliteit op basis van uitsluitend Scope 1 (eigen verbrandingsemissies) en Scope 2 (ingekochte energie), terwijl Scope 3 (de keten) het overgrote deel van de uitstoot vertegenwoordigt. In sectoren als retail, voeding en logistiek kan Scope 3 meer dan 90% van de totale uitstoot zijn.

3. Niet-gecancelde credits

Carbon credits moeten aantoonbaar worden gecanceld (retirement) in het publieke register van de certificerende instelling (Verra, Gold Standard). Zonder retirement-bewijs op naam van het bedrijf kan dezelfde credit meerdere keren worden verkocht of geclaimd.

4. Verouderde of niet-verifieerbare credits

Credits van projecten die meer dan 10 jaar oud zijn, of waarvan de additionaliteit inmiddels is twijfels getrokken (zoals sommige REDD+-projecten in het Amazonegebied), voldoen niet meer aan de kwaliteitseisen van actuele standaarden.

5. "Groene stroom" zonder Garanties van Oorsprong

Een energiecontract dat zichzelf "groen" noemt, is alleen aantoonbaar als het wordt gedekt door Garanties van Oorsprong (GvO) die zijn gecanceld in het Europese EECS-register. Energie-etiketten zonder GvO-koppeling zijn niet meer dan een marketinglabel.

6. "Klimaatneutraal product" claim

De European Green Claims Directive (gepubliceerd 2024, implementatie verwacht 2026–2027) verbiedt product-niveau klimaatneutraliteitsclaims op basis van alleen compensatie. Deze claims worden beschouwd als misleidend voor consumenten, tenzij ze worden onderbouwd met een LCA en een goedgekeurd verificatiekader.

7. Vage of niet-kwantificeerbare claims

Claims als "wij nemen CO₂-reductie serieus", "wij werken aan een duurzamere toekomst" of "klimaatbewust ondernemen" zijn te vaag om te toetsen — en daarmee in strijd met de ACM-richtlijnen.

Hoe controleert u of een claim betrouwbaar is?

• Vraag naar het retirement-certificaat in naam van het bedrijf in het publieke register van de certificerende instelling.
• Zoek op de website van het bedrijf naar een klimaatverslag of CO₂-rapportage met opname van Scope 1, 2 en relevante Scope 3-categorieën.
• Controleer of de claim is geverifieerd door een onafhankelijke derde (bijv. PAS 2060-verificateur, Bureau Veritas, SGS, TÜV).
• Check het register van Verra, Gold Standard of SKAO om te bevestigen dat credits aantoonbaar zijn gecanceld.

Melden van greenwashing

Vermoedt u greenwashing door een bedrijf? Meldingen kunnen worden ingediend bij de ACM (consument.nl/meldpunt) of bij de Stichting Reclame Code voor reclameclaims. De ACM kan bedrijven verplichten claims aan te passen of boetes opleggen.

Conclusie

Betrouwbare CO₂-claims worden gekenmerkt door drie zaken: reductie als eerste prioriteit, compensatie van de restuitstoot via gecertificeerde en gecancelde credits, en onafhankelijke verificatie. Alles wat hier niet aan voldoet, is op zijn minst onvolledig — en mogelijk misleidend in de zin van de ACM-richtlijnen.