CSRD-rapportage: wie moet rapporteren, wat is verplicht en hoe pakt u het aan?

Een CSRD-rapportage is het duurzaamheidsverslag dat ondernemingen onder de Europese Corporate Sustainability Reporting Directive (Richtlijn (EU) 2022/2464) opnemen in hun bestuursverslag. Het verslag volgt de European Sustainability Reporting Standards (ESRS) en wordt extern gecontroleerd. Sinds de vereenvoudiging via Omnibus I in 2026 geldt de plicht alleen nog voor de grootste ondernemingen. Hieronder leest u wie moet rapporteren en vanaf wanneer, wat er in het verslag moet staan, welke standaarden gelden, hoe ver Nederland is met de wetgeving en hoe u het eerste rapportagejaar aanpakt.

Is duurzaamheidsrapportage verplicht voor uw bedrijf?

Alleen als uw onderneming of groep groot genoeg is. Richtlijn (EU) 2026/470 (Omnibus I) beperkt de rapportageplicht tot ondernemingen die op balansdatum een netto-omzet van meer dan €450 miljoen én gemiddeld meer dan 1.000 medewerkers in het boekjaar hebben. Beide criteria moeten tegelijk worden overschreden. Voor moedermaatschappijen telt de geconsolideerde groep. De oude toets (twee van de drie criteria: meer dan 250 medewerkers, €50 miljoen omzet of €25 miljoen balanstotaal) geldt niet meer voor nieuwe rapporteurs.

• Eerste groep (boekjaar 2024): grote organisaties van openbaar belang, zoals beursgenoteerde ondernemingen, met gemiddeld meer dan 500 medewerkers. Zij vielen al onder de NFRD en rapporteren sinds boekjaar 2024. Blijven zij onder de nieuwe drempels, dan vallen zij vanaf boekjaar 2027 buiten de CSRD. Lidstaten mogen hen ook al voor de boekjaren 2025 en 2026 vrijstellen.
• Overige grote ondernemingen boven de nieuwe drempels: eerste rapportage over boekjaar 2027, te publiceren in 2028.
• Beursgenoteerd mkb: valt volledig buiten de rapportageplicht. Omnibus I heeft deze groep uit de richtlijn gehaald.
• Niet-EU-ondernemingen: rapporteren op groepsniveau als zij in de EU in elk van de laatste twee boekjaren meer dan €450 miljoen omzet maakten en hier een dochter of bijkantoor hebben met meer dan €200 miljoen omzet. Deze verplichting geldt vanaf boekjaar 2028.

Het kabinet schat dat in Nederland nog ongeveer 220 ondernemingen een duurzaamheidsrapportering moeten opstellen, tegenover 3.000 tot 6.000 onder de oorspronkelijke CSRD (Kamerstuk 36678, nr. 12). Valt u eronder, dan bent u niet verplicht, maar mag u wel vrijwillig rapporteren. Wat de drempels precies betekenen voor kleinere bedrijven en concerns, leest u in CSRD drempelwaarden: valt uw bedrijf onder de rapportageplicht?

Ook zonder plicht kunnen klanten om data vragen

Rapporterende ondernemingen moeten informatie geven over hun waardeketen en vragen daarvoor data op bij leveranciers en afnemers. Omnibus I beschermt ondernemingen met gemiddeld maximaal 1.000 medewerkers: een rapporterende klant mag van hen voor de CSRD niet meer informatie eisen dan de Europese standaard voor vrijwillige rapportage (VS) bevat. Vraagt de klant meer, dan moet hij melden dat u dat extra deel mag weigeren. Vrijwillig gegevens delen blijft mogelijk, net als contractuele afspraken binnen die grens. Hoe u ketendata organiseert, staat in supply chain duurzaamheid rapporteren onder CSRD.

CSRD-tijdlijn: van 2024 tot boekjaar 2027

De CSRD is twee keer aangepast voordat de meeste bedrijven één verslag hadden geschreven. De officiële tijdlijn:

• 14 december 2022: de CSRD wordt vastgesteld. De eerste groep rapporteert over boekjaar 2024. Daarna volgen andere grote ondernemingen (boekjaar 2025) en beursgenoteerd mkb (boekjaar 2026).
• 14 april 2025: met Richtlijn (EU) 2025/794 (stop-the-clock) schuift de rapportage voor de tweede en derde groep twee jaar op, naar boekjaar 2027 en 2028.
• 24 februari 2026: Omnibus I wordt vastgesteld. De richtlijn staat op 26 februari 2026 in het Publicatieblad en treedt op 18 maart 2026 in werking.
• 3 juli 2026: de Europese Commissie stelt de herziene ESRS en de standaard voor vrijwillig gebruik vast (zie hieronder).
• 19 maart 2027: uiterste datum waarop lidstaten de CSRD-wijzigingen van Omnibus I in nationale wetgeving moeten hebben omgezet.
• 1 juli 2027: uiterste datum voor de Commissie om de standaarden voor limited assurance vast te stellen.
• Boekjaar 2027 (rapport in 2028): vanaf dit boekjaar geldt alleen nog de nieuwe drempel van meer dan 1.000 medewerkers én meer dan €450 miljoen omzet.
• Boekjaar 2028: rapportageplicht voor niet-EU-groepen.

Uitstel betekent dus niet dat de CSRD is geschrapt. Voor de ondernemingen die boven de nieuwe drempels uitkomen, is boekjaar 2027 het eerste rapportagejaar. Een uitgebreide bespreking van de wijzigingen staat in CSRD Omnibus: wat verandert er voor uw bedrijf?

Stand van de wetgeving in Nederland

Nederland heeft de CSRD nog niet in wetgeving omgezet. Het wetsvoorstel Wet implementatie richtlijn duurzaamheidsrapportering (36678) is op 13 januari 2025 ingediend en is nog niet door de Tweede Kamer behandeld. De Europese Commissie heeft Nederland in gebreke gesteld wegens te late implementatie. In een brief van 9 februari 2026 kondigde de minister van Financiën het volgende aan:

• een reparatieclausule: wie over de boekjaren 2024 en 2025 al vrijwillig volgens de ESRS heeft gerapporteerd en dat door een accountant heeft laten controleren, wordt geacht aan de verplichtingen te hebben voldaan. Omdat de implementatiewet niet vóór 1 oktober 2026 in werking is getreden, geldt de clausule volgens die aankondiging ook voor boekjaar 2026;
• een nota van wijziging om Omnibus I te verwerken, inclusief de lidstaatoptie waarmee al vanaf boekjaar 2025 veel minder ondernemingen hoeven te rapporteren.

Op 12 februari 2026 besloot de Kamercommissie voor Financiën de behandeling aan te houden tot die nota van wijziging binnen is. Op 4 november 2026 stond de nota nog niet in het Kamerdossier. Over de wet die er uiteindelijk komt, is dus nog niets officieel. Ga voor uw eigen boekjaren uit van de Europese tekst en stem de toepassing in Nederland af met uw accountant.

CSRD-rapportagevereisten: wat moet erin?

Een CSRD-conforme rapportage bestaat uit de volgende onderdelen:

1. Dubbele materialiteitsanalyse. U bepaalt welke duurzaamheidsonderwerpen materieel zijn vanuit twee kanten: impact (wat doet uw bedrijf met mens en milieu?) en financieel (wat doen duurzaamheidsrisico's en -kansen met uw bedrijf?). Deze analyse bepaalt welke ESRS-datapunten u rapporteert. Uitleg staat in double materiality: wat het is en waarom het telt.
2. Disclosures volgens de ESRS. De algemene standaarden gelden altijd; de thematische standaarden voor zover onderwerpen materieel zijn.
3. Informatie over de waardeketen. Niet alleen over de eigen bedrijfsvoering, maar ook over leveranciers en afnemers. Waar ketendata ontbreken, mogen schattingen worden gebruikt.
4. Opname in het bestuursverslag. Het duurzaamheidsverslag is geen los document maar een herkenbaar onderdeel van het bestuursverslag.
5. Externe controle met beperkte zekerheid. Omnibus I heeft de stap naar redelijke zekerheid (reasonable assurance) geschrapt. Het blijft bij limited assurance.
6. Digitaal formaat. Het bestuursverslag wordt opgesteld in het Europese elektronische formaat (ESEF). De duurzaamheidsinformatie hoeft pas digitaal gemarkeerd (getagd) te worden zodra de Commissie de regels daarvoor heeft vastgesteld.

De ESRS schrijven een vaste indeling van het verslag voor in vier delen, in deze volgorde: algemene informatie, milieu-informatie (inclusief de verplichte EU-taxonomie-informatie), sociale informatie en governance-informatie. Wie een voorbeeld zoekt van hoe een CSRD-rapport eruitziet, kan deze indeling als inhoudsopgave gebruiken.

Welke standaarden gelden voor de CSRD-rapportage?

De rapportage volgt de ESRS, ontwikkeld door EFRAG en vastgesteld door de Europese Commissie. De eerste set staat in Gedelegeerde Verordening (EU) 2023/2772 en bestaat uit twaalf standaarden:

• Algemeen: ESRS 1 (algemene eisen) en ESRS 2 (algemene informatieverschaffing).
• Milieu: E1 klimaatverandering, E2 vervuiling, E3 water en mariene hulpbronnen, E4 biodiversiteit en ecosystemen, E5 grondstoffengebruik en circulaire economie.
• Sociaal: S1 eigen personeel, S2 werknemers in de waardeketen, S3 betrokken gemeenschappen, S4 consumenten en eindgebruikers.
• Governance: G1 bedrijfsvoering.

Een uitleg per standaard staat in alle ESRS-standaarden op een rij. Klimaat is voor vrijwel elke onderneming materieel. Wat ESRS E1 vraagt, leest u in ESRS E1 klimaat uitgelegd; hoe u de datapunten invult, in ESRS E1 invullen: praktische gids.

Vereenvoudigde ESRS vanaf boekjaar 2027

Omnibus I verplichtte de Commissie om de ESRS ingrijpend te herzien: minder datapunten, meer kwantitatieve en minder beschrijvende informatie, een duidelijker onderscheid tussen verplichte en vrijwillige datapunten en duidelijker instructies voor de materialiteitsanalyse. Op 3 juli 2026 heeft de Commissie de gedelegeerde handeling met de herziene ESRS vastgesteld, samen met een standaard voor vrijwillig gebruik. Beide liggen ter toetsing bij het Europees Parlement en de Raad. Ze treden pas in werking na publicatie in het Publicatieblad. Volgens EFRAG gelden de herziene ESRS voor boekjaren die beginnen op of na 1 januari 2027. Over boekjaar 2026 mag u ze vrijwillig al toepassen zodra de handeling in werking is.

De standaard voor vrijwillig gebruik is bedoeld voor ondernemingen die niet hoeven te rapporteren en bouwt voort op de VSME-aanbeveling van de Commissie. Voor mkb'ers die willen beginnen, staat een praktische aanpak in ESG-rapportage beginnen als mkb.

Hoe rapporteert u volgens de CSRD? Stappenplan in zes stappen

CSRD-rapportage is geen eenmalig project maar een proces dat elk jaar terugkomt. Begin bij voorkeur minstens anderhalf jaar voor het eerste rapportagejaar.

Stap 1: stel vast of en wanneer u rapportageplichtig bent

Toets uw laatste jaarrekening aan de drempels hierboven: het gemiddeld aantal medewerkers en de netto-omzet, op groepsniveau als u een moedermaatschappij bent. Leg de uitkomst vast en bevestig die zo nodig bij uw accountant. Zonder rapportageplicht hoeft u de volgende stappen niet te doorlopen, maar houd rekening met datavragen van klanten die wel rapporteren.

Stap 2: voer een dubbele materialiteitsanalyse uit

Dit is meer dan een lijstje duurzaamheidsthema's aanvinken. De ESRS vragen een gedocumenteerd proces met stakeholderbevraging, impactanalyse en financiële risicoanalyse:

• Impactmaterialiteit: welke impact heeft uw bedrijf op milieu en samenleving, zoals CO2-uitstoot, verlies van biodiversiteit of arbeidsomstandigheden in de keten?
• Financiële materialiteit: welke duurzaamheidsrisico's en -kansen beïnvloeden uw financiële positie significant, zoals klimaatrisico's voor uw vastgoed of toegang tot grondstoffen?

Betrek medewerkers, klanten, investeerders en maatschappelijke organisaties: ieder heeft een eigen blik op wat materieel is. Zonder afgeronde analyse weet u niet welke datapunten u moet verzamelen. Documenteer elke keuze, want de accountant beoordeelt ook het proces waarmee u bepaalde wat u rapporteert. Een werkwijze voor de visuele uitwerking vindt u in materialiteitsmatrix maken.

Stap 3: inventariseer de vereiste datapunten per ESRS

Maak een datamatrix: per ESRS-standaard de vereiste informatie, de beschikbaarheid van de data, de verantwoordelijke afdeling en de verzamelmethode die nog moet worden opgezet. Datapunten die bij de meeste organisaties terugkomen:

• scope 1-, 2- en 3-emissies (CO2-voetafdruk);
• energieverbruik en het aandeel hernieuwbare energie;
• waterverbruik en waterrisico's;
• gegevens over eigen personeel, zoals diversiteit en beloning;
• governance-structuur en anti-corruptiebeleid.

De grootste dataklus is meestal scope 3. ESRS E1 vraagt om rapportage van scope 1-, 2- en 3-emissies. Vooral ingekochte goederen en diensten (categorie 1) en het gebruik van verkochte producten (categorie 11) vragen data van leveranciers en afnemers die die zelden kant-en-klaar hebben. Reken op extra tijd om ketendata te verzamelen of te schatten met spend-based of hybride methoden; zie scope 3-emissies berekenen. Gebruik de herziene ESRS als uitgangspunt voor boekjaar 2027, zodat u geen datapunten verzamelt die vervallen.

Stap 4: richt de interne organisatie en processen in

1. Wijs een CSRD-eigenaar aan, vaak de CFO, de sustainability manager of een combinatie.
2. Stel een interdisciplinair team samen met finance, HR, inkoop, facilitair en juridische zaken.
3. Richt een dataverzamelingssysteem in: bestaande ERP-systemen of gespecialiseerde ESG-software.
4. Documenteer alle methodologische keuzes, schattingen en aannames, zodat de accountant ze kan beoordelen.

Stap 5: schrijf het duurzaamheidsverslag volgens de ESRS

Volg de vierdelige indeling: algemene informatie (strategie, bedrijfsmodel, governance en de materialiteitsanalyse), daarna milieu, sociaal en governance met per materieel onderwerp het beleid, de acties, de doelen en de KPI's. De cijfers moeten aansluiten op de financiële verslaggeving; verschillen tussen beide delen vallen bij controle direct op. Wie al een reductiedoel heeft, kan dat via CO2-reductie in uw bedrijf concreet maken voor het transitieplan onder E1.

Stap 6: laat het verslag extern controleren

In Nederland mogen alleen accountants de duurzaamheidsassurance uitvoeren. Het kabinet heeft in mei 2026 besloten de lidstaatoptie om ook andere assurancedienstverleners toe te laten niet te gebruiken (Kamerstuk 36678, nr. 12). Betrek de accountant al in de planningsfase, zodat die vroeg kan meekijken naar de materialiteitsanalyse en de datakwaliteit. Wat de controle inhoudt, leest u in CSRD-audit: wat controleert de externe verificateur?

Planning voor het eerste rapportagejaar 2027

Voor ondernemingen die boven de nieuwe drempels uitkomen en voor het eerst rapporteren over boekjaar 2027 (verslag in 2028) is dit een werkbaar tijdpad:

• Nu tot het eerste kwartaal van 2027: materialiteitsanalyse en een gap-analyse van beschikbare data tegenover de herziene ESRS.
• Tweede kwartaal van 2027: dataprocessen inrichten (software, verantwoordelijkheden, leveranciersketen) en afspraken maken met de accountant.
• Tweede helft van 2027: data verzamelen over het lopende boekjaar en een proefafsluiting doen op een of twee onderwerpen.
• Eerste kwartaal van 2028: verslag opstellen en het assurancetraject doorlopen.
• Bij publicatie van het jaarverslag in 2028: het bestuursverslag in ESEF-formaat publiceren, met het duurzaamheidsverslag erin.

CSRD en mkb: wat als u niet verplicht bent?

Voor vrijwel elk mkb-bedrijf is CSRD-rapportage niet verplicht. Dat maakt een stappenplan niet overbodig. Grote klanten, banken en aanbestedende diensten vragen nog steeds om CO2-cijfers en beleid. Begin klein: breng uw CO2-voetafdruk in kaart, leg vast welke gegevens klanten vragen en gebruik de standaard voor vrijwillig gebruik als bovengrens. Meer over de verplichtingen en de indirecte gevolgen staat in CSRD drempelwaarden; hoe u zonder plicht begint, in ESG-rapportage beginnen als mkb.

Hoe kiest u een CSRD-adviseur?

Het aanbod aan CSRD-implementatieadvies is groot en divers. Kies een adviseur met aantoonbare ESRS-kennis (vraag naar ervaring met de specifieke standaarden en met de herziene ESRS), een duidelijke aanpak voor de materialiteitsanalyse en ervaring met het aanleveren van dossiers aan de accountant. In het aanbiedersoverzicht van CO₂Neutraal.com vindt u CSRD-adviseurs voor de Nederlandse markt.