Circulariteit en CO2: hoeveel milieuwinst levert hergebruik op?

Circulariteit staat hoog op de duurzaamheidsagenda van menig mkb-bedrijf. Maar hoe groot is de werkelijke klimaatwinst van circulaire strategieën? En welke aanpak levert het meest op? In dit artikel leest u wat de wetenschap en de praktijk ons vertellen over de relatie tussen circulariteit en CO2-reductie, en hoe u als ondernemer de milieuwinst kunt kwantificeren.

Waarom circulariteit en klimaat onlosmakelijk verbonden zijn

Ongeveer 45 procent van de wereldwijde broeikasgasemissies is niet afkomstig van energieopwekking, maar van de productie en het gebruik van goederen en materialen — van staal en cement tot voeding en kleding. Dit inzicht, afkomstig van het Ellen MacArthur Foundation-onderzoek, maakt duidelijk dat energietransitie alleen onvoldoende is om de klimaatdoelen te halen. Circulaire economie is daarmee geen 'extra' maatregel, maar een noodzakelijk onderdeel van de klimaataanpak.

De kern van de circulaire economie is het zo lang mogelijk in gebruik houden van producten, onderdelen en materialen, en het vermijden van verspilling. Dit leidt tot minder vraag naar primaire grondstoffen, minder energie-intensieve productieprocessen en minder afvalverwerking — alle drie bronnen van CO2-uitstoot.

De CO2-winst per circulaire strategie

Niet alle circulaire strategieën zijn gelijkwaardig in hun klimaatimpact. De 'R-ladder' geeft een hiërarchie van circulaire strategieën, waarbij hogere R-niveaus doorgaans meer milieuwinst opleveren:

Refuse en Rethink: productgebruik voorkomen of slimmer inrichten

De hoogste milieuwinst behaalt u door producten helemaal niet te hoeven maken of kopen. Denk aan productdelen als dienst (Product as a Service), waarbij een fabrikant verantwoordelijk blijft voor het product en er belang bij heeft dit zo lang mogelijk te laten functioneren. Studies laten zien dat dit model de CO2-uitstoot van bepaalde productgroepen met 30 tot 70 procent kan verminderen ten opzichte van de lineaire variant.

Repair en Refurbish: verlenging van de gebruiksduur

Het repareren of opknappen van een bestaand product vergt doorgaans slechts een fractie van de energie en materialen die nodig zijn voor de productie van een nieuw exemplaar. Voor elektronica geldt dat een gerepareerde laptop gemiddeld 50 tot 80 procent minder CO2 kost dan een nieuwe productie. Voor meubels, machines en voertuigen liggen de besparingen in dezelfde orde van grootte.

Remanufacturing: onderdelen volledig opnieuw opbouwen

Bij remanufacturing worden gebruikte onderdelen volledig gereinigd, geïnspecteerd en teruggebracht naar de oorspronkelijke specificaties. Dit is gangbaar in de automotive, machinebouw en medische sector. De CO2-besparing ten opzichte van nieuwproductie bedraagt typisch 60 tot 85 procent, omdat de grondstof- en smeltfase wordt overgeslagen.

Recycling: materialen terugwinnen

Recycling is de meest bekende circulaire strategie, maar levert in CO2-termen minder op dan de hierboven genoemde opties, omdat het materiaal opnieuw moet worden omgezet. De besparing is sterk afhankelijk van het materiaal: aluminiumrecycling bespaart circa 95 procent CO2 ten opzichte van primaire productie, staalrecycling circa 60 procent, papier circa 40 procent en plasticrecycling gemiddeld 30 tot 50 procent — met grote variatie per type polymeer.

Hoe het mkb de milieuwinst in kaart brengt

Om de CO2-winst van uw circulaire maatregelen te kwantificeren, zijn de volgende methoden beschikbaar:

• Vereenvoudigde LCA: Een levenscyclusanalyse hoeft niet altijd volledig en duur te zijn. Met sectorspecifieke databases (zoals Ecoinvent) en eenvoudige rekentabellen kunt u voor uw belangrijkste productstromen een schatting maken.
• Materiaalstroom-analyse: Breng in kaart hoeveel kilogram van welk materiaal uw bedrijf inkoopt, verwerkt en afvoert. Koppel hieraan emissiefactoren per materiaalsoort.
• Benchmarks en sectordata: Brancheorganisaties en het PBL Planbureau voor de Leefomgeving publiceren regelmatig sectorgemiddelden waarmee u uw eigen prestaties kunt vergelijken.
• CO2-reductieregistratie in uw Scope 3-rapportage: Als u al een CO2-voetafdruk berekent, kunt u circulaire maatregelen vertalen naar reductie in Scope 3-emissies (inkoop en afvalverwerking).

Financiële prikkels voor circulair mkb

Naast de milieuwinst biedt circulariteit ook economische voordelen. Minder grondstofinkoop verlaagt de inkoopkosten en vermindert de blootstelling aan grondstofprijsschommelingen. De overheid biedt bovendien diverse regelingen:

• MIA/Vamil: Fiscale voordelen voor investeringen in circulaire bedrijfsmiddelen
• Subsidies Circulaire Economie (RVO): Projectsubsidies voor mkb-ers die circulaire businessmodellen ontwikkelen
• Revolving Fund Circulaire Economie: Leningen voor circulaire investeringen via regionale ontwikkelingsmaatschappijen

Conclusie: begin met uw grootste materiaalstroom

De milieuwinst van circulariteit is reeel en meetbaar. Voor het mkb is de praktische aanbeveling om te beginnen met de analyse van uw grootste materiaalstroom: welk materiaal verbruikt u het meest, en op welk R-niveau kunt u dit aanpakken? Zelfs een beperkte verschuiving van recycling naar reparatie of refurbishing levert doorgaans een substantiele CO2-besparing op. Door deze winst te kwantificeren, kunt u zowel intern als naar uw klanten overtuigend communiceren over uw bijdrage aan de klimaatdoelstellingen.