Transport en logistiek CO₂ berekenen: zo werkt het GLEC Framework

Voor veel bedrijven is transport de grootste post van de uitstoot die buiten de eigen fabriek of kantoor ontstaat. Toch wordt die post vaak op een grove schatting gezet: een bedrag per factuur of een vast percentage van de inkoop. Wie de CO₂-inventaris serieus wil maken, wil weten hoeveel een specifieke zending of route werkelijk uitstoot. Het GLEC Framework biedt een gangbare methode om dat consistent te doen, ook wanneer er meerdere vervoerders en vervoerswijzen bij betrokken zijn.

Waar valt transport onder in de inventaris?

Het GHG Protocol deelt transport in scope 3 in. Vervoer van uw leveranciers naar uw locatie valt onder categorie 4, de upstream transport en distributie. Vervoer van uw verkochte producten naar de klant valt onder categorie 4 als u het vervoer betaalt, en onder categorie 9 als de klant het regelt en betaalt. Brandstof en elektriciteit van uw eigen voertuigen en installaties tellen mee in scope 1 of 2. Een bedrijf met een eigen wagenpark rapporteert dat dus niet onder scope 3, maar het inhuren van een externe vervoerder wel.

Wat is een tonkilometer?

De kern van de berekening is de tonkilometer. Die combineert het gewicht van de lading met de afgelegde afstand. Een zending van vijf ton over honderd kilometer is dus 500 tonkilometer. Door die eenheid te gebruiken, kunt u transport van verschillende omvang en over verschillende afstanden met elkaar vergelijken.

De uitstoot wordt daarna berekend als:

• activiteit (tonkilometer of voertuigkilometer) × emissiefactor per eenheid = uitstoot

De emissiefactor hangt af van de vervoerswijze, het type voertuig, de brandstof en de beladingsgraad. Een halflege vrachtwagen heeft per tonkilometer een hogere uitstoot dan een volle. Daarom is het verstandig om ook de beladingsgraad vast te leggen wanneer u die kunt achterhalen.

Wat doet het GLEC Framework precies?

Het GLEC Framework is een methodiek die is ontwikkeld door Smart Freight Centre. Het beschrijft hoe logistieke emissies voor wegvervoer, spoor, binnenvaart, zeevaart en luchtvracht worden berekend en gerapporteerd. Het sluit aan op de internationale norm ISO 14083, die de rekenregels voor transportketens vastlegt. Het framework bevat ook standaard emissiefactoren per vervoerswijze, die u kunt gebruiken wanneer uw vervoerder geen eigen cijfers levert.

Een belangrijk onderscheid in de methodiek is die tussen well-to-wheel en tank-to-wheel. Well-to-wheel omvat ook de uitstoot bij de winning en productie van de brandstof. Voor een volledige scope 3-rapportage is well-to-wheel de passende maatstaf. Let er bij het vergelijken van cijfers op welke grens er gehanteerd is, want de verschillen kunnen groot zijn.

Zo rekent u een zending door in vier stappen

1. Leg de zending vast. Noteer gewicht, herkomst, bestemming, vervoerswijze en, indien bekend, de werkelijk gereden afstand. Gebruik de factuur of de transportopdracht als bron.
2. Bepaal de afstand. Gebruik de werkelijke route als die bekend is. Anders kunt u een erkende afstandstool gebruiken, en dat consequent doen.
3. Kies de emissiefactor. Vraag uw vervoerder naar de emissiedata van de zending. Als die ontbreekt, gebruikt u de standaardfactoren uit het GLEC Framework voor die vervoerswijze. Noteer welke bron u gebruikt.
4. Reken om en leg vast. Vermenigvuldig activiteit en factor, tel de zendingen op per categorie en bewaar de uitgangspunten bij de inventaris.

Wat doet u met de uitkomst?

Een berekening per zending is pas nuttig als u er iets mee doet. De grootste winst zit meestal in drie keuzes: de vervoerswijze (weg, spoor of binnenvaart waar mogelijk), de beladingsgraad en de frequentie van zendingen. Een combinatie van bundelen en het overstappen op een zuiniger vervoerder levert vaak meer op dan het compenseren van de uitstoot achteraf.

Bespreek de uitkomst ook met uw vervoerders. Een vervoerder die de emissiedata per zending kan leveren, is in de praktijk een betere partner voor uw rapportage, en dat kunt u meewegen bij de volgende aanbesteding.

Een schatting op basis van kosten is beter dan niets, maar een berekening op basis van gewicht, afstand en vervoerswijze is veel bruikbaarder voor sturing.

Let op bij communicatie

Wanneer u zegt dat een zending of dienst klimaatneutraal is, moet die claim onderbouwd zijn. Richtlijn (EU) 2024/825 over milieuclaims maakt het lastig om een product of dienst klimaatneutraal te noemen wanneer die claim alleen op compensatie berust. Beschrijf liever wat u werkelijk meet en doet, en welke methode u gebruikt.