CSRD voor MKB: wat verandert er en wanneer?

De Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) is de nieuwe Europese wet die bedrijven verplicht uitgebreid te rapporteren over hun klimaat- en duurzaamheidsprestaties. Hoewel de directe verplichting voor grote ondernemingen geldt, worden MKB-bedrijven via drempelwaarden en keteneisen steeds vaker meegetrokken. Dit artikel legt uit wanneer en voor wie de CSRD geldt, wat u moet rapporteren, en welke praktische stappen u nu al kunt zetten.

Wanneer geldt de CSRD voor MKB?

De CSRD heeft een gefaseerde invoering. De directe verplichtingen voor MKB gelden pas later, maar de keteneisen beginnen nú al voelbaar te worden.

• Fase 1 (boekjaar 2024): grote beursgenoteerde bedrijven met meer dan 500 medewerkers
• Fase 2 (boekjaar 2025): grote niet-beursgenoteerde bedrijven die aan twee van drie criteria voldoen: meer dan 250 medewerkers, meer dan €50 miljoen omzet, of meer dan €25 miljoen balanstotaal
• Fase 3 (boekjaar 2026): beursgenoteerde MKB met meer dan 50 medewerkers
• Niet-beursgenoteerd MKB met minder dan 250 medewerkers: valt voorlopig buiten de directe verplichtingen

De Europese Commissie heeft in 2024 een zogeheten omnibus-vereenvoudiging voorgesteld die de drempelwaarden voor fase 2 mogelijk verhoogt. De exacte uitwerking is nog in beweging. Controleer de actuele stand via de RVO-website of uw brancheorganisatie.

De indirecte CSRD-druk op MKB via de keten

Zelfs als u zelf buiten de directe verplichtingen valt, krijgt u te maken met CSRD via uw klanten. Grote bedrijven die wél CSRD-plichtig zijn, moeten hun scope 3-emissies rapporteren. Scope 3 omvat de CO₂-uitstoot in hun waardeketen — dus ook de uitstoot die uw producten of diensten veroorzaken.

In de praktijk betekent dit:

• Uw grote klant vraagt u om een CO₂-voetafdruk per geleverd product of dienst
• Leveranciers die geen data kunnen aanleveren, worden minder aantrekkelijk als ketenpartner
• Een eigen CO₂-inventaris wordt daarmee een commercieel voordeel, niet alleen een compliance-eis

De CSRD bereikt het MKB niet via wetgeving, maar via de inkoopkriteria van hun grootste klanten. Wie geen CO₂-data kan leveren, verliest vroeg of laat de opdracht.

Wat moet u rapporteren? Scope 1, 2 en 3 uitgelegd

De Europese Sustainability Reporting Standard voor klimaat (ESRS E1) vereist rapportage over drie emissiecategorieën:

• Scope 1 — directe emissies: uitstoot uit eigen bronnen, zoals gasverwarming, bedrijfsauto's op fossiele brandstof en productieprocessen die u zelf beheert
• Scope 2 — indirecte energie-emissies: de CO₂ die vrijkomt bij de opwekking van de elektriciteit of warmte die u inkoopt
• Scope 3 — ketengebonden emissies: alle overige uitstoot in uw waardeketen, van ingekochte grondstoffen tot zakenreizen en het gebruik van uw producten door klanten

Scope 3 is doorgaans de grootste en moeilijkste categorie. Voor een gemiddeld kantoor- of dienstverlenend bedrijf vertegenwoordigt scope 3 meer dan 80% van de totale voetafdruk.

Drempelwaarden per definitie: wanneer valt u erin?

De CSRD hanteert twee van de drie criteria om te bepalen of een bedrijf als 'groot' kwalificeert:

• Meer dan 250 medewerkers (voltijdsequivalenten)
• Meer dan €50 miljoen netto-omzet
• Meer dan €25 miljoen balanstotaal

Voldoet u aan twee van deze drie criteria gedurende twee opeenvolgende boekjaren? Dan bent u CSRD-plichtig als groot bedrijf. Beursgenoteerde MKB (50–249 medewerkers) vallen onder fase 3, maar hebben recht op een vereenvoudigde standaard (ESRS LSME).

Praktische stappen voor MKB nu

Ook als de formele verplichting nog ver weg lijkt, loont het om alvast te beginnen:

1. Maak een CO₂-inventaris voor scope 1 en 2: verzamel energierekeningen van het afgelopen jaar en bereken uw basisemissies. Dit is de fundering voor alles wat volgt.
2. Breng uw grootste scope 3-categorie in kaart: voor de meeste MKB-bedrijven zijn dat zakenreizen, woon-werkverkeer of inkoop van goederen en diensten. Begin met de post die het zwaarst weegt.
3. Documenteer uw aanpak in een CO₂-reductieplan: zelfs een eenvoudig plan met doelen voor de komende drie jaar maakt u aantrekkelijker als leverancier voor CSRD-plichtige klanten.
4. Vraag uw brancheorganisatie naar sectorspecifieke tools: veel sectoren hebben toegankelijke CO₂-calculators en sectorgemiddelden die de dataverzameling voor scope 3 vereenvoudigen.
5. Oriënteer u op de VSME-standaard: de Voluntary Sustainability Reporting Standard for SMEs is een vereenvoudigd rapportageraamwerk voor MKB dat steeds vaker door grote klanten wordt gevraagd als basis voor keteninformatie.

Wat zijn de gevolgen als u niets doet?

Bedrijven die direct onder CSRD vallen en niet (of onvolledig) rapporteren, riskeren bestuurlijke sancties via de nationale toezichthouder (in Nederland: de AFM voor beursgenoteerde bedrijven). Onjuiste of misleidende duurzaamheidsrapportages vallen bovendien onder de Europese Green Claims Directive.

Voor niet-plichtig MKB zijn de directe gevolgen minder groot, maar de commerciële consequenties — verlies van klanten, uitsluiting van aanbestedingen, hogere financieringskosten bij duurzaamheidsgerelateerde leningen — kunnen op termijn zwaarder wegen dan de compliance-kosten.