Garanties van Oorsprong: wat zijn ze en tellen ze mee voor CO₂-neutraliteit?

Wat zijn Garanties van Oorsprong?

Een Garantie van Oorsprong (GvO) is een elektronisch certificaat dat bevestigt dat 1 MWh elektriciteit is opgewekt uit een hernieuwbare energiebron — zon, wind, water of biomassa. GvO's worden uitgegeven door nationale certificerende instellingen (in Nederland: CertiQ/Verificateur) en zijn overdraagbaar binnen het Europese EECS-systeem (European Energy Certificate System).

Wanneer een energieleverancier u een "groen" stroomcontract aanbiedt, is het gebruik van GvO's de juridische grondslag voor die claim. Zonder GvO-koppeling is een groen label niet meer dan marketing.

Hoe werkt het systeem?

Een windenergieproducent in Denemarken levert stroom aan het net. Voor elke geleverde MWh ontvangt hij een GvO. Die GvO verkoopt hij — los van de stroom zelf — op de GvO-markt. Een Nederlandse energieleverancier koopt die GvO, koppelt hem aan uw groene stroomcontract, en cancelleert ("invalideert") de GvO in het EECS-register. Op die manier wordt de GvO aan u als eindgebruiker toegewezen.

De fysieke stroom die u uit het stopcontact trekt, is overigens gewoon de Europese stroommix — GvO's gaan over administratieve toewijzing van herkomst, niet over fysieke stroom-matching.

Tellen GvO's mee voor uw CO₂-rapportage?

Dit is het meest omstreden aspect. Twee erkende rekenmethoden geven een ander antwoord:

Methode	Behandeling van GvO	Toepassing
GHG Protocol — Market-based	GvO mag worden gebruikt om Scope 2 op nul te stellen	Vrijwillige klimaatrapportage, PAS 2060
GHG Protocol — Location-based	Gebruik de gemiddelde emissiefactor van het nationale net (0,39 kg CO₂/kWh NL 2024)	CO₂-Prestatieladder (verplicht), CSRD (als aanvulling)
CSRD / ESRS E1	Vereist rapportage op beide methoden; location-based is de norm	Verplichte duurzaamheidsrapportage

In de markt-gebaseerde methode mag u de Scope 2-uitstoot op nul stellen als u GvO's heeft aangekocht die zijn gecanceld op uw naam. In de locatie-gebaseerde methode is uw emissie altijd gelijk aan de gemiddelde emissiefactor van het netwerk — ongeacht uw stroomcontract.

De CO₂-Prestatieladder hanteert de locatie-gebaseerde methode. Als u Scope 2 wilt verlagen voor de Ladder, moet u de daadwerkelijke emissiefactor van het net nemen — GvO's zijn hier niet voldoende.

Zijn GvO's voldoende voor een CO₂-neutraliteitsclaim?

Nee — GvO's dekken uitsluitend de herkomst van uw ingekochte stroom (Scope 2). Ze zeggen niets over:

• Scope 1: uw directe verbrandingsemissies (gas, diesel)
• Scope 3: uw ketenuitstoot (leveranciers, logistiek, productgebruik)

Voor een aantoonbare CO₂-neutraliteitsclaim (bijv. conform PAS 2060) heeft u naast GvO's ook een volledige voetafdrukberekening, reductiedoelen en gecertificeerde carbon credits voor de restuitstoot nodig.

GvO-kwaliteit: tijdelijke versus additieve GvO's

Er bestaat een discussie over de kwaliteit van GvO's. Een GvO van een windmolenpark dat al twintig jaar bestaat, zorgt niet voor additionele hernieuwbare energie — het park draait sowieso. Critici pleiten voor additieve GvO's: certificaten afkomstig van nieuw gerealiseerde installaties, die zonder GvO-inkomsten niet of minder snel gebouwd zouden zijn.

In de praktijk biedt de markt nog weinig standaardisatie op dit punt. Het label EKOenergie stelt addionaliteitseisen en is een richtlijn voor inkopers die meer zekerheid willen.

Hoe koopt u GvO's in?

• Via uw energieleverancier — het meest gebruikelijk. Vraag naar de certificaatnummers en het cancellation-bewijs.
• Rechtstreeks via de GvO-markt — voor grotere volumes (>100 MWh/jaar) kunt u via makelaars handelen op de ECEX-beurs of vergelijkbare platforms.
• Power Purchase Agreement (PPA) — een langetermijncontract rechtstreeks met een producent. GvO's zijn dan direct gekoppeld aan een specifieke installatie; sterkere additionaliteitsgarantie.

Conclusie

Garanties van Oorsprong zijn het standaardmechanisme voor het aantonen van groene stroominkoop in Europa. Ze zijn valide voor Scope 2-rapportage in de markt-gebaseerde methode (GHG Protocol, PAS 2060), maar onvoldoende voor een volledige CO₂-neutraliteitsclaim en niet erkend door de CO₂-Prestatieladder. Voor bedrijven die serieus werken aan klimaatneutraliteit, zijn GvO's een bouwsteen — niet het eindpunt.